Đang tải dữ liệu ...
Chân Dung Tác Giả

22/10/2011

Nhân một bài báo cũ

Soạn lại đống báo cũ, tôi chợt thấy một bài của Nguyễn Khắc Viện viết bằng tiếng Pháp cách đây hơn nửa thế kỷ. Bài viết năm 1962, khi anh còn đang hoạt động ở Pháp. Bài in trong tạp chí Europe (châu Âu), số tháng Hai - Ba 1962, một tạp chí chính trị khuynh tả cao cấp do nhà văn Romain Rolland (giải thưởng Nobel) lập ra từ năm 1923. Bài báo tên là Victor Hugo ở Việt Nam.

Soạn lại đống báo cÅ©, tôi chợt thấy má»™t bài của Nguyá»…n Khắc Viện viết bằng tiếng Pháp cách Ä‘ây hÆ¡n ná»­a thế ká»·. Bài viết năm 1962, khi anh còn Ä‘ang hoạt Ä‘á»™ng ở Pháp. Bài in trong tạp chí Europe (châu Âu), số tháng Hai - Ba 1962, má»™t tạp chí chính trị khuynh tả cao cấp do nhà văn Romain Rolland (giải thưởng Nobel) lập ra từ năm 1923. Bài báo tên là Victor Hugo ở Việt Nam. Xin dịch nguyên văn nhÆ° sau:

 

“Có lần, tôi Ä‘Æ°a má»™t tờ báo ảnh Việt Nam cho má»™t bạn Pháp. Anh rất chú ý đến ảnh chụp buổi diá»…n vở Opéra Nga: Eugène Onéguine lần đầu tiên ra mắt vá»›i Ä‘oàn ba lê Việt Nam. Anh thở dài than rằng văn hóa Pháp không còn tồn tại ở má»™t đất nÆ°á»›c có biết bao người nói tiếng Pháp. Tôi liền rút ở thÆ° viện ra bản dịch Những người khốn khổ của Victor Hugo má»›i toanh. Thá»±c ra thì cuốn này Ä‘ã được dịch trong thời gian 80 năm Pháp Ä‘ô há»™. NhÆ°ng tôi biết, bản dịch má»›i này của Bá»™ Văn hóa nÆ°á»›c Việt Nam DCCH cÅ©ng nhÆ° bản dịch bất cứ tác giả Pháp nào thời gian này cÅ©ng rất công phu và in số lượng rất cao. 

 

Thời Pháp thuá»™c, má»™t số người Việt Nam thích văn hóa Pháp Ä‘ã dịch má»™t số tác phẩm văn học Pháp nổi tiếng nhất. NhÆ°ng chính quyền thá»±c dân Pháp không quan tâm đến việc phổ biến các tác phẩm này. Những bản dịch Victor Hugo, Alexandre Dumas, La Fontaine, Corneille đều do những dịch giả không chuyên thá»±c hiện, sách được lá»±a chọn theo tiêu chuẩn sách có bán được hay không, nhất là để đăng tải trên báo. 95% nhân dân mù chữ, rất ít người Ä‘ánh giá được chất lượng dịch. Ngay cả những tác giả khá nhất, ăn khách nhất chỉ in được 2,3 nghìn bản trÆ°á»›c 1939. Đại học Hà Ná»™i không có môn văn học Pháp. Người ta khuyên sinh viên thích văn chÆ°Æ¡ng hãy vào khoa luật, ai thích khoa học hãy vào khoa y. DÆ°á»›i chế Ä‘á»™ thá»±c dân, văn chÆ°Æ¡ng là thứ hàng vô dụng.

 

Nếu văn học lãng mạn còn được dạy thì cÅ©ng phải tÆ°á»›c bỏ những tÆ° tưởng nguy hiểm. Có má»™t nghịch lý của lịch sá»­: Những người Việt đầu tiên làm quen vá»›i Montesquieu và Rousseau không qua thÆ° tịch do các nhà cầm quyền Pháp mang lại mà lại đọc qua các bản dịch tiếng Trung Quốc Ä‘Æ°a lén vào Việt Nam. Ngày nay, ở Bắc Việt Nam, Victor Hugo và các tác giả lá»›n khác (Pháp) được dịch trong má»™t bá»™ sách cùng vá»›i Cervantès, Tchékhop, Cholokhov và các tiểu thuyết gia cổ Ä‘iển Trung Quốc. Được phát hành khắp nÆ°á»›c, các tác phẩm cổ Ä‘iển của văn học thế giá»›i đến tận làng xã, vì hợp tác xã nông nghiệp nào cÅ©ng có manh nha thÆ° viện.

 

Tiếc là Ä‘úng lúc nhân dân Việt Nam ra sức học tập văn hóa của các dân tá»™c khác vá»›i sá»± hăng hái của má»™t nÆ°á»›c muốn làm cách mạng toàn diện thì các chính phủ Pháp kế tục nhau từ sau chiến tranh Đông DÆ°Æ¡ng, Ä‘ã cắt đứt mọi quan hệ hình thức vá»›i nÆ°á»›c Việt Nam DCCH. Sá»± không công nhận nÆ°á»›c này làm hại rất nhiều đến sá»± phát triển giao lÆ°u văn hóa giữa Pháp và nÆ°á»›c Ä‘ã đề cao văn hóa Pháp ngay cả thời Ä‘ang bị áp bức. Rất mong là tình trạng này sá»›m chấm dứt!”.

 

Nguyễn Khắc Viện (Paris)


 

Anh Viện viết bài này năm 1962. Má»™t năm sau, anh bị Pháp trục xuất.

 

 
BS. Nguyá»…n Khắc Viện  

Đọc lại bài báo trên viết cho người Pháp, tôi có má»™t vài suy nghÄ©: Bài viết này có má»™t mục Ä‘ích chính trị qua văn hóa. 1962 là 8 năm sau Điện Biên Phủ, Pháp còn mặc cảm bại trận, ở miền Nam lại Ä‘ang bị Mỹ hất cẳng, rồi vÆ°á»›ng vụ Algérie kháng chiến và binh biến. Do vậy, Chính phủ Pháp rất ít bận tâm tá»›i Việt Nam. Anh Viện viết để thức tỉnh dÆ° luận Pháp, đặc biệt giá»›i trí thức, thúc đẩy chính phủ Pháp phải công nhận nÆ°á»›c VNDCCH vì quyền lợi văn hóa và chính trị.

 

Anh Viện ở Pháp 24 năm. Tốt nghiệp bác sÄ©, anh không hành nghề mà hoạt Ä‘á»™ng chính trị, Ä‘oàn kết và lãnh đạo Việt kiều đấu tranh cho Ä‘á»™c lập đất nÆ°á»›c. Bị lao phổi, mười lần lên bàn mổ, bị cắt ba phần tÆ° phổi, anh Ä‘ã tìm ra phÆ°Æ¡ng pháp dưỡng sinh Ä‘ể sống và làm việc đến năm 85 tuổi. Về nÆ°á»›c, anh có mấy Ä‘óng góp có ý nghÄ©a lá»›n: tuyên truyền đối ngoại, phổ biến tập luyện dưỡng sinh, nghiên cứu tâm lý trẻ em, phục hồi môn Ä‘á cầu truyền thống. Chỉ tiếc vào thập ká»· cuối đời, anh bị cả hai phía hiểu nhầm. Má»™t số trí thức Việt kiều cho là anh uốn bút để ca tụng chính quyền, dÄ© chí có nhà Việt Nam học người Pháp có uy tín còn gọi anh là “kẻ xu nịnh chế Ä‘á»™” vì anh viết bênh vá»±c má»™t số quan Ä‘iểm kinh tế và chính trị của nhà nÆ°á»›c. Khi viết, anh thành thá»±c tin là Ä‘úng.

 

Sau anh viết má»™t số đề nghị cải cách kinh tế và dân chủ Ä‘Æ°a lên cấp trên. Do Ä‘ó, có sá»± hiểu nhầm của má»™t vài vị lãnh đạo cho là Nguyá»…n Khắc Viện “phản Ä‘á»™ng”. Có lần, má»™t tổ chức mời anh Viện và tôi sang Pháp há»™i thảo thì anh Viện không được Ä‘i. Hàng chục năm sau, tình cờ gặp anh Hoàng Tùng phụ trách ban TÆ° tưởng thời Ä‘ó, tôi có hỏi, anh cho biết là hoàn cảnh khúc mắc lúc ấy không thể giải quyết được. Còn theo anh, Nguyá»…n Khắc Viện vẫn là má»™t trí thức yêu nÆ°á»›c và có tài năng. 

 

Sinh thời, nhóm đối lập chính trị gay go nhất của anh Viện là nhóm Trôt-kit ở Pháp. Vậy mà khi anh mất vào năm 1997, tờ báo của họ Ä‘ã đăng bài ai Ä‘iếu, công nhận anh là má»™t trí thức có tài và lÆ°Æ¡ng thiện. Có lẽ Ä‘ó là lời khen vô tÆ° nhất!

 

Hữu Ngọc

Nguồn: SK&ĐS

Các Tin Đã Đưa

Đăng Nhập
 Hỗ Trợ Trực Tuyến:
 
  
 
  
 Liên kết:
Timsach trên FacebookTimsach trên Facebook
 
Nạp thẻ
chọn mạng
Mã Thẻ
Số seri
email
Sách tiêu biểu

Những Bí Ẩn Của Cuộc Đời

Dịch Kinh Tân Khảo Quyển 3

Dương Khuê

Dịch Kinh Tân Khảo Quyển 2