Đang tải dữ liệu ...
Chân Dung Tác Giả

22/10/2011

Nhân một bài báo cũ

Soạn lại đống báo cũ, tôi chợt thấy một bài của Nguyễn Khắc Viện viết bằng tiếng Pháp cách đây hơn nửa thế kỷ. Bài viết năm 1962, khi anh còn đang hoạt động ở Pháp. Bài in trong tạp chí Europe (châu Âu), số tháng Hai - Ba 1962, một tạp chí chính trị khuynh tả cao cấp do nhà văn Romain Rolland (giải thưởng Nobel) lập ra từ năm 1923. Bài báo tên là Victor Hugo ở Việt Nam.

Soạn lại đống báo cũ, tôi chợt thấy một bài của Nguyễn Khắc Viện viết bằng tiếng Pháp cách đây hơn nửa thế kỷ. Bài viết năm 1962, khi anh còn đang hoạt động ở Pháp. Bài in trong tạp chí Europe (châu Âu), số tháng Hai - Ba 1962, một tạp chí chính trị khuynh tả cao cấp do nhà văn Romain Rolland (giải thưởng Nobel) lập ra từ năm 1923. Bài báo tên là Victor Hugo ở Việt Nam. Xin dịch nguyên văn như sau:

 

“Có lần, tôi đưa một tờ báo ảnh Việt Nam cho một bạn Pháp. Anh rất chú ý đến ảnh chụp buổi diễn vở Opéra Nga: Eugène Onéguine lần đầu tiên ra mắt với đoàn ba lê Việt Nam. Anh thở dài than rằng văn hóa Pháp không còn tồn tại ở một đất nước có biết bao người nói tiếng Pháp. Tôi liền rút ở thư viện ra bản dịch Những người khốn khổ của Victor Hugo mới toanh. Thực ra thì cuốn này đã được dịch trong thời gian 80 năm Pháp đô hộ. Nhưng tôi biết, bản dịch mới này của Bộ Văn hóa nước Việt Nam DCCH cũng như bản dịch bất cứ tác giả Pháp nào thời gian này cũng rất công phu và in số lượng rất cao. 

 

Thời Pháp thuộc, một số người Việt Nam thích văn hóa Pháp đã dịch một số tác phẩm văn học Pháp nổi tiếng nhất. Nhưng chính quyền thực dân Pháp không quan tâm đến việc phổ biến các tác phẩm này. Những bản dịch Victor Hugo, Alexandre Dumas, La Fontaine, Corneille đều do những dịch giả không chuyên thực hiện, sách được lựa chọn theo tiêu chuẩn sách có bán được hay không, nhất là để đăng tải trên báo. 95% nhân dân mù chữ, rất ít người đánh giá được chất lượng dịch. Ngay cả những tác giả khá nhất, ăn khách nhất chỉ in được 2,3 nghìn bản trước 1939. Đại học Hà Nội không có môn văn học Pháp. Người ta khuyên sinh viên thích văn chương hãy vào khoa luật, ai thích khoa học hãy vào khoa y. Dưới chế độ thực dân, văn chương là thứ hàng vô dụng.

 

Nếu văn học lãng mạn còn được dạy thì cũng phải tước bỏ những tư tưởng nguy hiểm. Có một nghịch lý của lịch sử: Những người Việt đầu tiên làm quen với Montesquieu và Rousseau không qua thư tịch do các nhà cầm quyền Pháp mang lại mà lại đọc qua các bản dịch tiếng Trung Quốc đưa lén vào Việt Nam. Ngày nay, ở Bắc Việt Nam, Victor Hugo và các tác giả lớn khác (Pháp) được dịch trong một bộ sách cùng với Cervantès, Tchékhop, Cholokhov và các tiểu thuyết gia cổ điển Trung Quốc. Được phát hành khắp nước, các tác phẩm cổ điển của văn học thế giới đến tận làng xã, vì hợp tác xã nông nghiệp nào cũng có manh nha thư viện.

 

Tiếc là đúng lúc nhân dân Việt Nam ra sức học tập văn hóa của các dân tộc khác với sự hăng hái của một nước muốn làm cách mạng toàn diện thì các chính phủ Pháp kế tục nhau từ sau chiến tranh Đông Dương, đã cắt đứt mọi quan hệ hình thức với nước Việt Nam DCCH. Sự không công nhận nước này làm hại rất nhiều đến sự phát triển giao lưu văn hóa giữa Pháp và nước đã đề cao văn hóa Pháp ngay cả thời đang bị áp bức. Rất mong là tình trạng này sớm chấm dứt!”.

 

Nguyễn Khắc Viện (Paris)


 

Anh Viện viết bài này năm 1962. Một năm sau, anh bị Pháp trục xuất.

 

 
BS. Nguyễn Khắc Viện  

Đọc lại bài báo trên viết cho người Pháp, tôi có một vài suy nghĩ: Bài viết này có một mục đích chính trị qua văn hóa. 1962 là 8 năm sau Điện Biên Phủ, Pháp còn mặc cảm bại trận, ở miền Nam lại đang bị Mỹ hất cẳng, rồi vướng vụ Algérie kháng chiến và binh biến. Do vậy, Chính phủ Pháp rất ít bận tâm tới Việt Nam. Anh Viện viết để thức tỉnh dư luận Pháp, đặc biệt giới trí thức, thúc đẩy chính phủ Pháp phải công nhận nước VNDCCH vì quyền lợi văn hóa và chính trị.

 

Anh Viện ở Pháp 24 năm. Tốt nghiệp bác sĩ, anh không hành nghề mà hoạt động chính trị, đoàn kết và lãnh đạo Việt kiều đấu tranh cho độc lập đất nước. Bị lao phổi, mười lần lên bàn mổ, bị cắt ba phần tư phổi, anh đã tìm ra phương pháp dưỡng sinh để sống và làm việc đến năm 85 tuổi. Về nước, anh có mấy đóng góp có ý nghĩa lớn: tuyên truyền đối ngoại, phổ biến tập luyện dưỡng sinh, nghiên cứu tâm lý trẻ em, phục hồi môn đá cầu truyền thống. Chỉ tiếc vào thập kỷ cuối đời, anh bị cả hai phía hiểu nhầm. Một số trí thức Việt kiều cho là anh uốn bút để ca tụng chính quyền, dĩ chí có nhà Việt Nam học người Pháp có uy tín còn gọi anh là “kẻ xu nịnh chế độ” vì anh viết bênh vực một số quan điểm kinh tế và chính trị của nhà nước. Khi viết, anh thành thực tin là đúng.

 

Sau anh viết một số đề nghị cải cách kinh tế và dân chủ đưa lên cấp trên. Do đó, có sự hiểu nhầm của một vài vị lãnh đạo cho là Nguyễn Khắc Viện “phản động”. Có lần, một tổ chức mời anh Viện và tôi sang Pháp hội thảo thì anh Viện không được đi. Hàng chục năm sau, tình cờ gặp anh Hoàng Tùng phụ trách ban Tư tưởng thời đó, tôi có hỏi, anh cho biết là hoàn cảnh khúc mắc lúc ấy không thể giải quyết được. Còn theo anh, Nguyễn Khắc Viện vẫn là một trí thức yêu nước và có tài năng. 

 

Sinh thời, nhóm đối lập chính trị gay go nhất của anh Viện là nhóm Trôt-kit ở Pháp. Vậy mà khi anh mất vào năm 1997, tờ báo của họ đã đăng bài ai điếu, công nhận anh là một trí thức có tài và lương thiện. Có lẽ đó là lời khen vô tư nhất!

 

Hữu Ngọc

Nguồn: SK&ĐS

Các Tin Đã Đưa

Đăng Nhập
 Hỗ Trợ Trực Tuyến:
 
  
 
  
 Liên kết:
Timsach trên FacebookTimsach trên Facebook
 
Nạp thẻ
chọn mạng
Mã Thẻ
Số seri
email
Sách tiêu biểu

Những Bí Ẩn Của Cuộc Đời

Dịch Kinh Tân Khảo Quyển 3

Dương Khuê

Dịch Kinh Tân Khảo Quyển 2